8 Mei 1945 - 8 Mei 2020

8 Mei 1945 – 8 Mei 2020

Vandaag 75 jaar geleden eindigde de Tweede Wereldoorlog in het Westen met de nederlaag van Duitsland. Ik had gehoopt mijn documentaire film “Herinneringen van een oorlogskind 1939-1945” nog eens te kunnen tonen bij die gelegenheid. De Corona Crisis heeft dat verhinderd, voorlopig toch…
De opnames begonnen in 2014 toen ik net afgestudeerd was aan de Kunstacademie in Oostende en de Premiere had plaats in mei 2016 in Gistel, dus ruim op tijd om klaar te zijn tegen vandaag, wat uiteindelijk de bedoeling was. Dat was niet de enige reden, er was ook haast bij, twee getuigen zijn ondertussen al gestorven en ikzelf zou waarschijnlijk al dat werk en de benodigde kennis nu niet meer aankunnen…
De trailer van de documentaire kan hier bekeken worden

Onlangs begon Canvas een reeks “Kinderen van de Holocaust” opvolger van “Kinderen van het Verzet” en “ Kinderen van de Collaboratie” het eerste deel waar ik zelf nauw bij betrokken voel. Ik zag deze week op de Duitse ARD zender een paar dagen geleden de documentaire “ Kinder des Krieges” getuigenissen van overlevenden over het laatste oorlogsjaar. moedige getuigenissen en ook beangstigend hoe men zich liet meeslepen door de Nazi propaganda.
Coen Verbraak vertelde op NPO1 over zijn boek “Oorlogskinderen” met getuigenissen over hun oorlogsverhaal in Nederland . En zo zou ik nog meer documentaires en boeken over kinderen tijdens deze waanzinnige oorlog kunnen vermelden ook al eist de Corona -crisis nu alle aandacht op.

Door de Corona-crisis huurde ik de vaak bekroonde film, “ The Pianist” uit 2002 van de Poolse regisseur Polanski die zelf kind was in de oorlog . Waarschijnlijk door mijn verblijf in India in die tijd heb ik de kans gemist om die te zien in de bioscoop. Ik had er een en ander over gehoord, dat een pianist de oorlog op een wonderbaarlijke manier overleefd heeft. ( Ik vertel geen spoilers over de film voor wie die nog wil zien, wat ik erg aanraad).

Ik kreeg vier weken tijd om de film te zien op mijn tv. Door allerlei omstandigheden kwam het er niet van, soms had ik ook wat meer ontspanning nodig in deze toch eenzame tijd.
Vorige zaterdag kreeg ik het bericht dat ik maar 17 uur tijd meer had om de film te zien. Ik heb toen dezelfde avond beginnen kijken maar halfweg de film kon ik niet meer verder. Door de vreselijke ellende geraakt was ik bang dat ik de slaap niet zou vatten en nachtmerries krijgen, vooral omdat ik er die avond met niemand over kon praten. En ik begon te overdenken dat dit allemaal gebeurde in mijn kinderjaren en daar niets van kon vermoeden…

Burgershuis in Warschau waar op het eind de redding gebeurde

De film is in verschillende hoofdstukken ingedeeld met telkens een datum als begin op een zwart scherm en dat beeld riep bij mij herinneringen op uit die tijd .

Mijn eerste officiële Foto (1939)

3 september 1939 ( Duitse bombardementen op Warschau, Engeland en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlog)


Ik heb alleen prettige herinneringen, mijn tantes die met mij in de buggy naar het bosje gingen wandelen, de potten uitte ijsmachine die ik soms mocht uitlikken in vaders winkelkelder, voor het eerst naar de kleuterschool in de Schapenstraat meegaan met mijn tante, een ritje meemaken in vaders bestelauto op weg naar de melkerij …

16 november 1940 ( er wordt een muur gebouwd rondom het Getto van Warschau)

links onze winkel 1940

Door de oorlog waren we gevlucht en terechtgekomen in Gistel. Na lange bange nachten in schuilkelders door de bombardementen werd het leven weer hervat in een kleine kruidenierswinkel in Gistel die behoorlijk draaide na een tijdje. Ik mocht naar de derde kleuterklas in de nonnenschool. Ondertussen waren de Duitsers hier ook de baas …

22 juli 1942 (bevel : alle Poolse Joden moeten ‘naar het oosten’ worden gedeporteerd.)

Door de VNV propaganda verleid heeft vader heeft zich aangesloten bij de collaboratie. Voor het eerst zie ik hem op een zaterdag in zwart uniform met laarzen aan. Dat maakt me ongerust, ik ben nieuwsgierig maar ik vraag niets. Zijn voorbeeld Reimond Tollenaere was naar het Oostfront vertrokken en daar omgekomen, vader gaat naar de herdenking in Roeselare verneem ik later. Tijdens de week mocht ik soms mee met vader om groenten en fruit te halen bij de Gistelse tuiniers en bij mooi weer op zondag mocht ik mee gaan vissen bij de Witte Brug.

19 april 1943 (mislukte opstand in het getto van Warschau)

Eerste communie Met broer en zusje in een nieuw pak, tante Gudula op bezoek in ons tuintje 18 april 1943

Ik doe mij eerste communie op Palmzondag18 april 1943 in de kerk en er is feest , ik krijg een nieuw zondagspak en een gebedenboek, Ik zit in het eerste leerjaar, we krijgen les in een café, Ik heb leren lezen en wat graag wou ik alles lezen ! De onderwijzer was heel trots op mij. Pa maakt ondertussen een “schuilkelder” met stro en aarde in de tuin …


Toen ik op zondagmorgen opstond verscheen bericht op mijn telefoon dat “The Pianist” nog maar vier uur ter beschikking was.
Dan heb ik maar verder gekeken naar de spannende maar zo vreselijke geschiedenis, gelukkig met toch een ontroerend happy end.

1 augustus 1944 ( de opstand in Warschau)

De pianist met jodenband aan ( acteur Adrian Brody)

Moeder in onze achtertuin bij de “schuilkelder” met zusje en broertjes 1944

Ik voel aan dat pa en ma ongerust zijn, de geallieerden kunnen ieder moment ons land bevrijden…ik zie nog veel overvliegende bommenwerpers, af en toe moeten we in de schuilkelder, het is grote vakantie, straks mag ik naar het derde leerjaar ik zal er Frans kunnen leren, eindelijk in een echte school? Een week later word ik 8 jaar!

Rijkswacht kazerne Gistel waar vader de eerste weken van september 1944 opgesloten zat

17 januari 1945 ( Het Rode leger verovert Warchau)


Nu is het mijn beurt om af te zien, vader wordt op een avond gearresteerd onder het gekrijs van een opgehitste massa en wordt later opgesloten in een kamp voor collaborateurs, moeder houdt de winkel alleen open, tante Martha slaapt bij ons in en beschermt ons op weg naar school. De muren van de winkel worden met hakenkruisen beklad, ik durf nog nauwelijks op straat komen.

Herenhuis in Warschau waar de pianist in de ruïnes verstopt zat en de redding onverwachts kwam…

8 mei 1945 (Polen bevrijd van de Nazis . De pianist kan kort daarna weer Chopin spelen voor radio Polen )

nu in Koekelare naar school september 1945

De bevrijding van ons land wordt gevierd, het is een gelegenheid om wraak te nemen op de collaborateurs.

Het verwoeste Warschau als de Russen aankomen…

Mede op aanstoken van onderpastoor X.X gooien ondermeer Kajotters de ramen van de winkel en ook die van onze slaapkamer in, een paar stenen raken delen van de spiegelkast naast mijn bed, ik spring uit mijn bed en bloed hevig aan mijn voeten door het gebroken spiegelglas, ik donder van de smalle trap en val in moeders armen.
Een paar dagen later worden we in een bakfiets door nonkel Henri over de hobbelige straten naar Koekelare gevoerd waar we bij grootmoeder voorlopig een bed krijgen, de winkel wordt stopgezet, we leven nu van de openbare onderstand…wat een schaamte! Moeder zit als jonge vrouw alleen met vijf kinderen en kan het nog nauwelijks aan…


Die bevrijdingsdag was een rampdag in mijn kinderleven, als kind snap je het nog niet waarom je dat wordt aangedaan, maar later blijkt dat je de nooit geheelde wonden in je ziel meedraagt voor de rest van je leven. Er stonden toen geen psychologen klaar om hulp te bieden, integendeel, je werd zwaar gepest.

Als ik zie wat pianist Wadislaw Szpilman heeft meegemaakt en wat voor veerkracht hij had kan ik alleen maar bewondering tonen voor deze held.

De echte pianist Szpilman na de oorlog

Ik ben heel blij dat ik die film eindelijk gezien heb, ook word ik soms overspoeld door een golf van empathie en het helpt me wel om het lijden van anderen te begrijpen, in het bijzonder dat van kinderen die ook vandaag moeten vluchten voor oorlog en honger, die aan hun lot worden overgelaten zonder trauma-hulp

Toestand op kamp Moria op Lesbos, 2019

8 mei 2020 Oostende nog steeds corona-crisis

Ondanks de beperkingen door de corona-crisis opgelegd die me toch wat doen denken aan de vrijheidsberovingen tijdens de oorlog ben ik hoopvol dat we er lessen uit zullen trekken, ondermeer dat een virus geen grenzen kent, in een tijd dat sommigen juist weer grenzen willen trekken en verdeeldheid zaaien, zelfs tijdens deze pandemie!.

Ik hoop dat uiteindelijk 8 mei weer een feest wordt van de democratie, met de woorden van UA-rector Herman Van Goethem “ er is nood aan een nationale herdenking van WOII in een juister perspectief. De Tweede Wereldoorlog was niet alleen een geopolitiek conflict, maar ook een conflict om de waarden waar onze samenleving nu voor staat” Ik steun de petitie om van 8 mei weer een officiële herdenkingsdag te maken!

Oostende, 8 mei 2020