De Bevrijding: geen feest voor ons!

De Bevrijding: geen feest voor ons!

Naar aanleiding van de VRTnieuws reeks “Van D-Day tot V-day”

75 jaar geleden: Geen paniek bij de collaborateurs … of toch?

“Tot bijna het bittere einde van de Tweede Wereldoorlog belijden de collaborateurs in bezet België hun geloof in Duitsland en Hitler, maar onderhuids groeit zeker in de laatste weken ook de paniek.”

Het besef groeit dat de Duitse soldaten de geallieerde invasie niet onder controle kunnen krijgen en dat de bezettende troepen weldra wellicht door de oprukkende Britten, Canadezen en Amerikanen en hun bondgenoten zullen worden verdreven. Daarbij komt de vrees dat de Belgische bevolking wraak zal willen nemen tegen de collaborateurs zodra ze de handen vrij heeft.

Veel sympathisanten van de nazi-bezetting hebben jarenlang een of ander uniform gedragen en zijn dus zeer herkenbaar voor een wraakzuchtig publiek. Bovendien roept Radio-België vanuit Londen op om de landgenoten met een twijfelachtige reputatie te straffen, wat de gemoederen nog meer ophitst tegen de ‘zwarten’.”

Onze winkel en buurtcafé in de Tempelhofstraat Gistel

Ik vroeg me af wat ik als kind dat op 19 augustus 1944 acht jaar  geworden was van die paniek ondervonden had in Gistel waar we toen woonden na de vlucht uit het gebombardeerde Oostende. Ik kan aannemen dat vader behoorlijk ongerust was als lid van de DM/ZB, maar bij hem kon er geen sprake zijn van vluchten met een goed beklante winkel en vijf jonge kinderen waarvan ik de oudste was. Op tijd overlopen zoals sommigen die dan plotseling weerstander werden zat er bij hem blijkbaar niet in, recht door zee was hij zeker.

Maar ik herinner me  niets van die ongerustheid , het laatste oorlogsfeit dat ik me nog herinner voordien was het bombardement op Kortrijk in maart 1944, waarover vader me vertelde toen we eerst de formaties bommenwerpers zagen en hoorden overvliegen en kort daarna het trillen van de grond voelden.

onze zandberg naast de schuilplaats met stro overdekt

Vader had al een tijdje geleden een schuilplaats gebouwd in de tuin, een kuil overdekt met stro en aarde waar we bij alarm konden schuilen, daar was ook een emmer met water en handdoeken, voor het geval.. Ergens in de zomer was er weer alarm, een vliegtuig scheerde rakelings over het station vlak bij onze straat, ik stond op en liep uit de schuilplaats om te kijken, maar vader trok me weer naar binnen en gaf me een pandoering, ik besefte het gevaar niet…
In de vakantie van dat jaar bleven we toch in het zand spelen met ons vieren, ik herinner ook de zilverpapiertjes die naar beneden kwamen, een poging van de Engelsen om de Duitse radar te misleiden…

Gezinsfoto midden 1944 bij fotograaf Kloprogge

Maar mijn ouders waren wel degelijk bang als de landing van de geallieerden vorderde, pa wist dat de Witte Brigade op de loer zat als hij belangrijke figuren van het VNV moest helpen beschermen.
Zo was er een vergadering van de oorlogsburgemeesters over wat ze zouden doen bij de naderende invasie en ook daar moest hij de wacht optrekken…

Het was de tijd van mijn achtste verjaardag maar ma en pa hadden andere zorgen, pa wou bezwarend materiaal wegbrengen en fietste ‘s nachts naar zijn ouders in Zevekote om het daar te verstoppen, volgens een recent getuigenis van Godelieve, pa’s enige nog levende zus…was het waarschijnlijk Duits geld.

Op 6 september werd Ieper door de Poolse pantserdivisie bevrijd. de weg lag open naar Gistel en Oostende via Diksmuide, Leke en de Moerdijk. Gistel werd op 7 september bevrijd door de 12de Manitoba Dragoons onderdeel van de Canadese 2de infanteriedivisie.

herinneringsplaquette bij oud stadhuis Gistel

De bevolking was uitgelaten, ze huilden, dansten van blijdschap, kropen op de pantsers en zoenden de bevrijders in een vlaag van euforie…

Pantserwagen met Canadezen in de Nieuwpoortse steenweg

Ik denk dat alle herinneringen zich concentreerden op 7 september toen er ‘s avonds hard op de  deur gebonkt werd en we een menigte de zwarten hoorden uitjouwen, moeder was de jongste nauwelijks een jaar oud een fles melk aan het geven en liet die van schrik vallen . Dan raakte  ik echt in paniek, niet beseffend wat er gaande was. Ik was al in pyjama en het werd stilaan donker. pa zei dat we niet mochten opendoen maar toen kwam de meute tot bij onze tuin die je van op straat kon zien en een paar gendarmen met een revolver klaar arresteerden vader.Hij moest mee met  die wraakzuchtige menigte naar de gendarmerie in de buurt. Samen met mijn broertje liep ik vader achterna, luid huilend en bang  dat hij gedood zou worden .want er werd ook geschoten door leden van de Witte brigade.

Zodra de zwarten opgesloten waren keerden we terug maar hoe weet ik niet meer, ook niet hoe ik thuiskwam en wat moeder deed, i was gefixeerd op dat ene beeld de arrestatie van vader.

Aankondiging filmpremière in Gistel mei 2016

Dat zoiets de rest van mijn leven getekend heeft hoeft geen betoog, een onschuldig kind werd mee beboet om de politiek verkeerde keuze van zijn vader…toen was er geen trauma bijstand, integendeel…

Ondertussen was de voorgevel van onze winkel beklad met hakenkruisen, het was alsof er een hakenkruis op mijn voorhoofd werd gebrand…

Hulde aan de overleden VNV leider Staf declerck 1942 met leden van de DM/ZB

In een woede bui stak ze het zwart uniform en ondermeer een grote foto van priester Cyriel Veschaeve in brand in het washok terwijl ik er getuige van was. De “speeltijd” was voor altijd voorbij voor mij!
Met de hulp van mijn ooms kon moeder de winkel wat later met veel moed hervatten.
Nonkel Henri leerde voor schoenmaker in Gistel en hielp tussendoor ook om een voorraad groente en fruit te halen voor de winkel .

Ondertussen werd ik met mijn broertjes en zus voor enkele dagen op “vakantie” naar Zevekote gestuurd bij pa zijn ouders .Tante Martha , pa’s zus sliep in ons huis als bescherming voor moeder .

Klasfoto Gemeentesschool Gistel met broer en zusje 1944

In de tweede helft van september hervatte de gemeenteschool, nu gezuiverd van zwarte onderwijzers die goed bevriend waren met vader, ik was bang dat ze me kwaad zouden doen, onderwijzers en leerlingen maar daar herinner ik me toch niets van Tante Martha die toen de naaischool volgde in Gistel kwam ons van en naar school brengen om zo te ontsnappen aan pesterijen..Ik zat in het derde leerjaar en kon nu ook Fans leren, moeder die heel goed Frans sprak  omdat ze een paar jaar in Halluin bij een rijke textielbaron kindermeisje was hielp me en dacht er zelfs aan om voortaan Frans te spreken met mij…

Engels conversatie boekje 1944

De Canadezen kwamen ook in de winkel en moeder kocht een klein conversatie gidsje om Engels te leren spreken. Het liedje “It’s a long way to Tipperary ” dat overal klonk kon ik niet meer horen!

Vader werd ondertussen overgebracht naar de kazerne in Brugge waar hij door rijkswachters bespot werd; Enkele dagen daarna werd hij naar het kamp van St Kruis gebracht waar hij bijna anderhalf jaar doorbracht..

tekening van het kamp St kruis gemaakt door vader

Moeder ging om de 14 dagen samen met vriendinnen op de fiets met wat eten naar het kamp waar de Witten soms de pakjes afpakten, moeder vertelde dat ze riepen: “vandaag de zwarte broeken, morgen de zwarte rokken,” waren het communisten vroeg ik me later af…

Het leven was soms wel spannend met de bevrijding ,in de buurt was er een opslagplaats voor brandstof en die vloog op een avond in brand, spectaculaire beelden zijn we ook bijgebleven enkele oude beuken moeste er aan geloven… ook bij het plunderen van de Duitse voedselvoorraden in de buurt deed ik mijn deel…

Later in september met Gistel Kermis werd er ook bevrijdingsfeest “gevierd”, nonkel Georges, moeders broer, ging met mij mee kijken naar de stoet en op de markt werden poppen van zwarten opgehangen en Hitler gekookt in een grote kuip .Ik was heel bang in al dat gewoel.
Thuis maakte ik een popje van Hitler en hing het op aan de deurklink van de achterkeuken , Grootmoeder was juist op bezoek bij ma en vroeg wat ik deed…ze keurde het goed…

reportage over mijn filmvoorstelling in de Torhoutse Bode

Helaas het was nog niet  afgelopen In mei 1945 volgde nog iets veel ergers  voor mij …maar dat vertel ik op het gepaste moment

Oproep Gouverneur om kalmte te bewaren…kwam helaas veel te laat voor ons!
Affiche film over mijn oorlogsherinneringen Oostendse premiere mei 2016

r

aankondiging film in de zeewacht 2016

Deze documentaire over mijn eigen kinderjaren heb ik ondermeer ook kunnen tonen in scholen waar interesse bestaat in eigentijdse geschiedenis en toont aan waartoe extreem nationalisme kan leiden. Het is een les voor jongeren van vandaag die misschien ertoe verleid worden dat oorlog een soort virtueel spel is. De talloze jonge vluchtelingen vandaag de dag getuigen van de werkelijke ellende!

Bronnen

Bronnen: Archief familie Vandenbussche-Debou en Documetatiecentrum Geschiedenis Gistel

Vorige posts die ook met mijn oorlogsverhaal te maken hebben vind je bij

“Reis naar het verleden”, “Koekelare revisited” en “Troost door de Ijzerbedevaart”