Enkele taalkundige waarnemingen en bedenkingen bij de Amerikanisering van onze kust…

Enkele taalkundige waarnemingen en bedenkingen bij de Amerikanisering van onze kust…

“Het stormt af en toe nog maar de Blauwvoet vliegt niet meer, het symbool van de welstellende Vlaming is allang vervangen door de flamingo!”

 

(naar aanleiding van de boekrecensie in de” MO* door Geert van Istendael  van “Civilisation ,Comment nous sommes devenus Américains.” van Régis Debray.)

Een andere bespreking vond ik onlangs  in Trouw van 30/12/17

Onderaan kun je die vinden (Met dank aan Trouw!)

 

Mijn Nederlands

Oud worden heeft een voordeel, je krijgt een meer en meer doorleefd perspectief van veranderingen in de maatschappij indit geval de taalevolutie.
Ik heb van Geert Vanistendael (GVI) altijd bewonderd. Toen ik leraar Nederlands was in de jaren ’60 en volop meewerkte aan de A.B.N. actie met een paar collega’s nodigde ik hem uit om te komen spreken over de noodzaak goed Nederlands te leren spreken wat in West-Vlaanderen ver van vanzelfsprekend was. Hij was toen student in Leuven sprak uitstekend Nederlands, geleerd van zijn vader, bekend in de internationale vakbondswereld, toen hij in Nederland verbleef.
Toen ik 80 was herinnerde mijn jongste broer me eraan in zijn toespraak ” Dat men verwonderd is dat je uit West Vlaanderen afstamt… Dan zeggen ze ,de Antwerpse vrienden op kop, dat ze dat niet aan mijn taal horen dat ik van West-Vlaanderen afstam. …Natuurlijk hoor je dat niet, schaduwvader Alfons sloeg het er met de ABN hamer uit. Algemeen en beschaafd dat zouden we worden. Weg uit onze stam op tot nut van t’ algemeen.. …”. Onlangs ontmoette ik nog oud-leerling Willem Debeuckelaere ,voorzitter van de Privacy Commissie die zei “Jouw inspanningen om ons correct Nederlands te leren spreken heeft me geen windeieren gelegd!”

Zelf heb ik Nederlands niet van thuis uit geleerd, mijn “moedertaal” was Oostends. In de Torhoutse Normaalschool, had ik een paar uitstekende priester leraars Nederlands die tijdens de zomers van de jaren 50 op vakantiecursus gingen in Nederland, wat ik later ook gedaan heb en wat mijn liefde voor het Nederlands aangewakkerd heeft. We kregen ook dictie lessen van Guido Cafmeyer bekend in de voordracht- en toneelwereld in West-Vlaanderen. Daar heb ik Nederlands geleerd.
Mijn grootmoeder van moederskant en haar zus uit Koekelare waren analfabeet, nochtans was haar overgrootvader in de Franse tijd “burgemeester” in Eernegem en ik heb nog brieven van hem gevonden, maar de grote armoede halfweg de 19de eeuw trof zijn nakomelingen.
Grootmoeder was er trots op dat haar kleinzoon leraar werd. Maar ze was beschaamd omdat ze niet kon lezen of schrijven. Eerlijk gezegd ik eigenlijk ook, maar vandaag niet meer. Als er iemand beschaamd moet zijn dan zijn het de machthebbers van toen, liberalen en katholieken die het niet nodig vonden dat de leerlingen van de “spellewerkschool” in Koekelare leerden lezen en schrijven. Nee, ze moesten zo vlug mogelijk te werk gesteld worden in de Brugse kantnijverheid in Koekelare, een arme streek waar dat voor huisvrouwen een meer dan nodige aanvullende bron van inkomsten was.

Als ik als student in de zomervakanties ging werken bij de boeren in de polders om wat zakgeld te verdienen en aan mijn ouders af te geven raadde de boer me aan vooral goed “mijn Frans” te leren, “anders geraak je nergens” zei hij. Dat was de tijd dat je goed Frans moest kennen…

Mijn Frans

Ik heb mijn uiterste best gedaan en zelfs later in het regentaat in Torhout gekozen voor de afdeling Frans, ik ben er nog altijd blij om. We hadden een uitstekende priester docent Frans en hij baande al in 1955 voor mij de weg naar de Franse literatuur waar ik ondermeer Albert Camus leerde kennen via zijn filosofische roman”La Peste”. Van de poëzie van Baudelaire, Paul Valéry, Arthur Rimbaud in de originele taal leren genieten was een ware ontdekking voor een twintigjarige.

Om voldoende vlot te worden in de spreektaal raadde de docent me aan om in de zomervakantie als vrijwilliger in Koksijde “moniteur” te worden voor jongeren uit de volksbuurten van RijseI. En het werkte! Ik haalde mijn diploma Frans. Ik heb dus erg mijn best gedaan voor “mijn Frans”. Toen ik afgestudeerd was werd ik op de eerste plaats gevraagd als leraar Frans in de lagere cyclus van het O.L.V.-college in Oostende.

Als ik nu Franstaligen ontmoet uit het buitenland zeg ik er altijd bij dat ik uit Vlaanderen kom en “mijn Frans” op school heb moeten leren.
In Oostende weiger ik Frans te spreken behalve als ik weet dat het buitenlanders zijn of migranten en ik weet waarom.
Hier duikt in mij de wrok op waarover Jeroen Olieslaegers onlangs schreef in De Morgen.”Wanneer mag ik mijn eigen taal spreken, waarom werd ik daarvoor vernederd, waarom hebben de Franstaligen op ons neergekeken: daar gaat het over. Al die mensen hebben hun wrok gedeponeerd bij de N-VA, en zij moeten er iets mee doen”. Ik heb die vernedering gekend toen we in Brussel gingen manifesteren tegen de verfransing. De spandoeken staan nog op mijn netvlies gegrift ” Menapiens, retournez à vos villages!” “Flamingants, Boches.” was ook een leuze…

Gelukkig heb ik die wrok kunnen om te zetten in een trots wereldburgerschap zonder daarom mijn wortels te moeten verloochenen zoals Simonne Weil schrijft in haar boek “The need for roots”. Zij voorspelde al in 1943 wat er zou gebeuren…

Mijn Engels 

Later heb ik Germaanse talen gestudeerd en werd leraar Engels en Nederlands ,Ik heb dus voorrecht gehad naast Franse ook Engelse literatuur in de oorspronkelijk taal te kunnen lezen. Toch viel het mij op dat die werelden vaak gescheiden zijn. Franse wetenschappers citeren meestal een Franse bron en omgekeerd. GVI heeft het daarover in zijn bespreking van “Civilisation ”

“Je krijgt de indruk dat buiten de Angelsaksische wereld louter analfabeten wonen. Wat geschreven en gedacht en gedrukt wordt in het Spaans of het Frans of het Arabisch of het Japans, het is quantité négligeable, want het hanteert niet de taal van de hegemonie. In de wetenschappen is die hegemonie totalitair. Maar zeldzaam zijn zij die het bevreemdt en zij worden door hun collega’s meewarig bekeken. Zonderlingen zijn het, achterhaald en dus bestraft door de tijd. ”

Ik heb de tijd gekend dat er geprotesteerd werd tegen de Franse preken in de kerken, gelukkig is die tijd voorbij en is de kust “vernederlandst “. De restanten van de Franse overheersing zie je nog in de vele Franstalige benamingen van cafetaria en restaurants op de dijk. Het is geschiedenis geworden…

De nieuwe trend

Maar nu is er een nieuwe trend zichtbaar aan het worden “Opa Debray zegt dat we met ons allen Amerikaans zijn geworden en niet zo’n klein beetje en geloof nou maar dat opa Debray weet waarover hij het heeft.” schrijft GVI. Ik heb zijn heel boeiend en soms grappig boek gelezen en ik moet besluiten dat hij gelijk heeft.
“Een beschaving heeft gewonnen als alles waar ze vorm aan geeft een natuur geworden is ,wanneer het niet één maar DE beschaving geworden is, zijn taal lingua franca en zijn geld de maat geworden is en er niets meer voor hoeft te doen”
Het amerikanisme is de natuur geworden. Daar wordt dus niet tegen geprotesteerd, integendeel…
Nederland als handelsland doet er nog een schepje bovenop. Een artikel in de Volkskrant “Jaarlijks verdwijnen er tientallen talen. Dus geeft het niks als het Nederlands daar over twee à drie generaties ook één van is. Als we tenminste allemaal overschakelen op Engels, betoogt hoogleraar Chinees Rint Sybesma, . Maar de verengelsing van het hoger onderwijs in Nederland veroorzaakt allerlei problemen, blijkt ook weer uit het rapport hierover van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Zo leidt de kwaliteit van het onderwijs eronder .Het Engels van de docenten en studenten schiet immers tekort…

Zou het U.S.-Engels* tegen het einde van deze eeuw de standaardtaal kunnen worden.? Het is een algemeen bekend fenomeen in de taalsociologie : de taalnorm volgt uiteindelijk de economische norm( $=U.S.Engels) Dat aanvaardt men ook bij ons in Vlaanderen ,immers, de Vlaamse politiek is ook ingepalmd door het marktdenken…

*Ik spreek met opzet over US-Engels  omdat het vooral die variant is die gemeengoed wordt.

Enkele  foto’s met  voorbeelden uit Oostende

Laat ik het verschijnsel nu eens concreet toepassen op enkele warnemingen in Oostende aan de hand van wat foto’s van de “beachbars” en cafetaria op de dijk en winkels in de binnenstad.

fotoreeks  1 “Qmusic beachbar”

Eigenaar is het Vlaamse! “Medialaan “dus ook van VTM. Je ziet een wegwijzer naar Miami .Dat staat symbool voor “eigenlijk wil ik daar naartoe maar hier heb ik alvast ik een voorsmaakje”, een tweedehands Miami . Het symbool is de flamingo uit Florida en staat voor exotisch plezier.
Alle teksten zijn in het US-Engels…

fotoreeks 2 Gilles  burgers

Een eetgelegenheid die aansluit bij de trend voor meer gespecialiseerde eetgelegenheden :, burgers, yoghurt, bagels enz…Alles in het Engels en de inrichting is in Amerikaanse vintage stijl of gezellig ouderwets
Alleen burgers kun je er krijgen, het Amerikaanse junkfood bij uitstek maar met een keuze van Vlaams bier dat nu eenmaal het beste bier is …
Je kunt er een reis winnen, naar New-York natuurlijk…

foto 3 bagel eet huis”Sanseveria ”

uitsluitend US-Engels  ook weerspiegeling Second Life” winkel…

 

 

in de binnenstad

Bagels zijn Joods broodjes maar verspreid via de VS en vooral via New York ; Ik heb die leren kennen toen ik daar studiebeurs had in de tijd van Reagan…weer alleen Engels en Amerikaanse stijl…

 

 

 

foto 4 een yoghurt shop idem menu alleen in het US. Engels

 

 

 

 

 

 

 

 

Fotoreeks  5 in de binnenstad

Discover your Esprit Store

en” refresh your jeans”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Up to 50% off new series added…Zo zou ik nog een tijdje kunnen doorgaan…

Foto 6

Nog een heel recent voorbeeld in het Leopold park

Foodtrucks is ook een typisch Amerikaans verschijnsel…

Alleen in het Engels en dan nog voor vooral Vlaams bier…en volop gesteund door Toerisme Oostende…

Oostends 

Er is ook een tegenreactie op de Amerikaanse globalisering: namelijk terugplooien op nostalgisch verlangen naar hoe het vroeger was; Zie maar de vele pagina’s op FB over Oostende vroeger en nu; hoe mooi Oostende vroeger was…zelfs een pagina “Ik zien van Oostende en gie nie”, op facebook zie je soms teksten in het Oostends gespeld wat natuurlijk niet lukt een voorbeeld “een stutte” voor een boterham ,zou gespeld meoten worden als “stute” om een beetje de uitspraak in de spelling weer te geven…
De viering van de Vlaamse feestdag met voor één dagje Vlaamse liederen verandert daar ook niets aan.
Terugvallen op het eigen dialect gaat zover dat bijvoorbeeld mensen met migratie achtergrond Oostends moeten leren op het werk en kleuters in de opvang van de stad ook Oostends moeten leren …Wat een vernedering voor die mensen! Waar is de tijd dat je correct Nederlands moest leren…

 “verkavelingsvlaams”

Het “verkavelinsvlaams ” (een term bedacht door GVI) wint het op de VTM series ten koste van het ABN… en VRT volgt natuurlijk de gangmaker omwille van de kijkcijfers!……

Het “verkavelingsvlaams” zal volgens mij de rol spelen die het dialect nu heeft, het neemt meer en meer afscheid van het ABN en wordt een makkelijke prooi voor het US -Engels. Op Nederland hoeven we niet te rekenen want die zijn nog meer geamerikaniseerd, kijk maar naar het huidige Amsterdam! Het eigenlijk dialect is gedoemd te verdwijnen gelukkig doet dialectologen van UGent al lang hun best om alles vast te leggen, iets wat zo belangrijk is voor de taalkunde!…

Ik kan getuigen uit ervaring dat het inderdaad veel sympathieker overkwam om Engels te doceren dan Frans . Voor nederlandstaligen is Frans erg moeilijk om te leren ,denk maar aan al die vervoegingen en Engels is een verwante taal. Zeker nu de druk van de verfransing in Vlaanderen verminderd is zullen jongeren liever Engels spreken…

Deze amerikanisering gaat natuurlijk nog veel verder maar daarvoor raad ik aan om ondermeer het boek van Regis Debray te lezen. Ik denk niet dat het vertaald zal worden…

 

“Het stormt af en toe nog maar de Blauwvoet vliegt niet meer, het symbool van de welstellende Vlaming is allang vervangen door de flamingo!”

Boekbespreking van “Civilisation” uit Trouw door Kleis Jager (30/12/17!

 

Zijn eigen laatste essay, ‘Civilisation’, dat deze zomer verscheen, gaat over heel andere zaken.. Over hoe de Amerikaanse beschaving die van Europa overvleugelde en er een nieuwe tijd is aangebroken. Een tijd waarin beeld belangrijker is dan geschreven tekst, economie politiek domineert en het heden losstaat van het verleden.
Waaruit blijkt die amerikanisering?
“Kijk bijvoorbeeld naar de keizers van de nieuwe economie, de leiders van Google, Apple, Facebook en Amazon. In elke samenleving domineren de ideeën van de heersende klasse, zei Marx. En onze identificatie-mythen komen uit het land dat de toon aangeeft. Op het slagveld of in de politiek valt geen eer meer te behalen, als ondernemer kan dat wel. Zuckerberg, Page en Bezos staan daarbij voor een wereld waar elke dag day one is. De innovatie is permanent en we zijn aan niets of niemand iets schuldig. Emmanuel Macron is in zekere zin de politieke versie van de ‘digitale disruptie’, die de kaarten opnieuw heeft geschud. En dan heb ik het nog niet over de taal gehad. Air France heeft het over low cost, de SNCF heeft treinen die Ouigo heten en alles zoemt van de buzz, de selfie, de followers.”
In Frankrijk werd deze maand volgens u zelfs het officiële begin van de amerikanisering gevierd met een reusachtige herdenkingsdienst voor rockster Johnny Hallyday.
“De amerikanisering was natuurlijk al lang overal aanwezig in het dagelijks leven. Maar nu werd het op grootse wijze, met bikers, leren jacks, tatouages en gitaren, opgenomen in het protocol en de liturgie. En ook hier manifesteerde zich een nieuw heldendom. Macron noemde Johnny -een adept of zelfs een kloon van Elvis Presley – een held. Zo markeerde onze president een belangrijke verschuiving: een held is niet langer iemand die zich opoffert voor het vaderland of een bepaalde zaak, maar iemand die ervoor zorgde dat iedereen hem kon horen en zien en daarmee een fortuin verdiende.”
Er blijft ruimte voor eigenheid, schrijft u, we zijn halve Amerikanen, Fransen zijn Gallo-rikanen.
“Ja, aan de rand van het rijk behouden we manoeuvreerruimte, zoals ooit de Gallo-Romeinen de barbaren enige vrijheid lieten in het Romeinse rijk. De bistro hier staat naast de McDonald’s. Een wereldwijd rijk weet hoe het regionale culturen moet inburgeren. Macron beroept zich tegelijk op de filosoof Paul Ricoeur en Jeff Bezos, de baas van Amazon.'”
U lijkt niet enthousiast over wat van de andere kant van de oceaan komt. Blaast u niet gewoon de oude Franse traditie van het anti-amerikanisme in?
“Dat is niet het punt! Ik klaag geen buitenlandse macht aan en er is zeker ook geen sprake van een complot. Ik beschrijf een ontwikkeling die op zichzelf niet goed of slecht is. De iPhone die voor u ligt verandert ons besef van tijd en ruimte, ons sociale gedrag… Enfin, we beleven een wetenschappelijke revolutie die misschien vergelijkbaar is met het Neolithicum, toen jagers-verzamelaars plaatsmaakten voor mensen die leefden van landbouw en veeteelt. En de nieuwe technologieën zijn niet bedacht in Amsterdam of het Quartier latin. Er zit geen woord Frans of Nederlands bij!”
Maar hebt u het eigenlijk niet over de moderniteit? Verandert ons leven niet hoe dan ook, Amerika of geen Amerika?
“Dat is een echte kwestie. Ik denk dat de moderniteit niet uit de lucht komt vallen, zonder een lanceerplatform gaat het niet. Culturen zijn altijd, in welke periode van de geschiedenis dan ook, in de ban geweest van een hegemoniale beschaving. Die beschaving rust op fysieke en materiële superioriteit en heeft een morele uitstraling ”

die onze zeden verandert. Een beschaving draagt altijd het beeldmerk, het logo van een fabriek, en de moderniteit is van Amerikaanse makelij. Daar is alles op het gebied van de culturele technologie uitgevonden of groot geworden: de fotografie, de cinema, de tv, het digitale tijdperk. Amerika, en vooral Californië, is het epicentrum dat de rest van de westerse wereld formatteert, dat de rest van de wereld formatteert. Het is een richtinggevende, inspirerende en vormende kracht. Zoals de kinderen van de elite in het Romeinse Rijk werden opgeleid in Rome, gaan de kinderen van de elite in Amsterdam, Parijs of Peking nu naar Harvard of Palo Alto. Dat is de school voor het huidige kader van de planeet.”
U spreekt over amerikanisering op het moment dat anderen juist de neergang voorspellen van de VS en de ‘Asian Century’ aankondigen.
“Een soort aflossing van de wacht is goed mogelijk. Tenslotte heeft Amerika met Europese wetenschappers, schrijvers en artiesten het oude continent overvleugeld. Maar in dit geval gaat het alleen om economische macht. China heeft maar de helft van het programma. Een Chinese droom bestaat niet, er is geen Chinese way of life die wereldwijd wordt begeerd, de rappers hier in de banlieue hebben geen Chinese namen.

“China kan de mens niet naar zijn eigen beeld vormen. Dat komt in de eerste plaats door zijn taal. De lingua franca is nu het globish, een vereenvoudigde versie van het Engels die iedereen met een normaal stel hersens in twee weken kan leren. Voor beheersing van het Chinees mag je op tien jaar rekenen. Er kan met andere woorden geen sprake zijn van culturele dominantie zonder een taal die niet alleen een grammatica is maar ook de drager is van een visie op de wereld.

“Daarmee kom ik bij het tweede onderscheidende element, dat van spirituele aard is. China wil zeker markten veroveren, maar strijdt niet voor onze hearts and minds. Amerika heeft universele aspiraties. De Verenigde Staten hebben een pact met God: ‘In God we trust’, staat er op de rand van de dollar, Amerikanen zijn vertrouwelingen van de voorzienigheid. Zij hebben van het opperwezen de missie gekregen om de mensheid te regenereren, te herscheppen. Het universalisme van de Amerikaanse boodschap is neergelegd in de Amerikaanse civiele religie, de Bijbels-patriottische religie. De Bijbel heeft een boodschap voor de hele mensheid, maar het Amerikaanse vaderland heeft de taak om deze aan de man te brengen.

“De Chinezen geven niets om onze ziel, voor hen blijven wij altijd barbaren. En geen barbaren die ze zouden moeten bekeren. Terwijl voor Amerikanen elke barbaar een potentiële klant is voor het evangelie. Vandaar de enorme expansie van het neo-protestantisme: er zijn meer evangelistische dan katholieke missionarissen in de wereld.”
Wat kenmerkt het neo-protestantisme?
“Het protestantisme is geboren in de zestiende eeuw, toen het Westen een eerste secularisering beleefde. Daarom gedijt het – in al zijn verschijningsvormen – beter dan het katholicisme in een wereld die nu echt is geseculariseerd. Het protestantisme is direct aangesloten op de Heilige Geest, het is bottom up en niet top down. Niet God, maar de klant is koning, het woord is aan de basis. De evangelische christen kan God overal danken, het is een soepel, vloeibaar geloof, niet gebonden aan een plaats of territorium.”
Over de islam hoeft niemand zich te zorgen te maken, die staat volgens u buiten spel?
“De islam bedreigt ons niet van binnenuit, zoals veel mensen denken. In landen als Frankrijk zijn er geïslamiseerde micro-territoria die zich cultureel gesproken hebben afgescheiden. Dat is niet best, maar als we de kracht van de tegenstander overdrijven bewijzen we hem alleen maar een goede dienst. De islam heeft geen alternatief model in de aanbieding, er ligt daar niets in de winkel, de schappen zijn leeg. Jihadisten proberen ons misschien iets aan te prijzen, maar erg aantrekkelijk ziet dat er allemaal niet uit.

“De islam is een cultuur die weerstand biedt, maar die op wetenschappelijk en cultureel gebied niets creëert. Kent u iemand die in Bagdad of zelfs Istanbul gaat studeren? Er valt daar niets te leren. In de twaalfde, dertiende eeuw was dat natuurlijk heel anders: de islam was toen een hegemoniale macht met algebra, trigonometrie, filosofie, geneeskunde.”
Wat bedoelt u met weerstand bieden?
“De techno-economische globalisering heeft geleid tot politiek-culturele balkanisering. Anders gezegd: hoe meer je de machinerie homogeniseert, hoe meer je het verlangen naar eigenheid oproept. De Britse historicus Arnold Toynbee waarschuwde in 1947 al tegen westerse pogingen om de islamitische wereld te moderniseren. In Iran zagen we: hoe meer Coca Cola je laat vloeien, hoe meer ayatollahs je oogst. Globalisering zorgt voor een spirituele leegte die op alle continenten wordt opgevuld door allerlei archaïsmen, de opkomst van tradities, talen, spiritualiteiten en lokale identiteiten, identitaire paniek zelfs. Onze toekomst zal dus vol zijn van het verleden. Dat is ook de reden waarom een wereld zonder noemenswaardige conflicten of een Verenigde Staten van Europa utopieën zijn.”
Over Europa gesproken, overleeft de natiestaat die terugkeer van het verleden?
“Dat denk ik niet. De vergissing van de Europese eenwording was dat een gemeenschappelijke markt met vrije concurrentie mensen samen zou brengen. We zouden van economie naar politiek gaan, maar dat bleek een illusie. Wat wel gebeurde: de EU ontmantelt de natiestaten, delegitimeert het centrale machten en moedigt regionale krachten aan los te breken: we zien dat in Catalonië, Vlaanderen, Lombardije, Schotland. Omdat het om welvarende gebieden gaat, maakt dit de natiestaten nog armer, nog zwakker.

“Eigenlijk was er veel meer Europa in het Europa van de negentiende en achttiende eeuw dan tegenwoordig. Toen hadden de elites nog veel contact met elkaar, Voltaire ging naar Frederik II van Pruisen, Diderot naar Catharina in Rusland. Nu is er geen uitwisseling, gesprek meer. Als Europeanen elkaar tegenkomen spreken ze globish. Nu beleven we de Brexit en gaan we door in het Engels, dat tenslotte ook de taal van Amerika is.” ”

Régis Debray